Đăng ký doanh nghiệp một người: hướng dẫn từng bước

Câu trả lời thẳng trước khi bạn đọc tiếp: tính đến ngày cập nhật bài này, bạn chưa đăng ký được loại hình "doanh nghiệp một người" theo mô hình thí điểm, vì chưa có văn bản hướng dẫn. Nhưng bạn không phải ngồi chờ. Hôm nay đã có hai đường chính thức để một người có giấy tờ kinh doanh hợp pháp. Bài này chỉ rõ từng bước của cả hai, và những gì đổi từ tháng 7/2026 mà nhiều người chưa biết.

1. Hiện trạng: chưa có thủ tục đăng ký riêng

Nghị quyết 86/NQ-CP (tháng 4/2026) là văn bản đầu tiên đặt vấn đề thí điểm mô hình doanh nghiệp một người. Đó là nghị quyết định hướng chính sách, không phải văn bản quy định thủ tục. Muốn đăng ký được, cần thêm một nghị định hoặc thông tư hướng dẫn nói rõ: hồ sơ gồm gì, nộp ở đâu, chế độ kế toán thuế ra sao. Tới thời điểm bài này cập nhật, văn bản đó chưa ban hành.

Có một điểm dễ nhầm: ngày 23/07/2026 Chính phủ ban hành Nghị định 296/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Nhiều người thấy tin này tưởng là văn bản mở đường cho doanh nghiệp một người. Không phải. Nghị định 296 sửa quy trình đăng ký doanh nghiệp nói chung, không tạo ra loại hình mới. Nó vẫn quan trọng với bạn, vì nó đổi cách nộp hồ sơ, mục 5 bên dưới nói rõ.

Bối cảnh chính sách đầy đủ, Hằng viết ở bài Nghị quyết 86 và doanh nghiệp một người. Còn nếu bạn đang lẫn giữa OPC, TNHH một thành viên và hộ kinh doanh thì đọc OPC là gì trước cho đỡ rối.

2. Vậy hôm nay chọn đường nào

Hai đường, chọn theo nhu cầu thật chứ không theo cái nghe cho oai:

• Hộ kinh doanh: thủ tục nhẹ nhất, hợp khi bạn bán lẻ, dịch vụ tại chỗ, doanh thu còn nhỏ, khách chủ yếu là người tiêu dùng cuối và không đòi hợp đồng pháp nhân. Đổi lại, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, bạn chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân.
• Công ty TNHH một thành viên: có pháp nhân, trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp, ký hợp đồng và xuất hoá đơn thuận hơn với doanh nghiệp, nền tảng, ngân hàng. Đổi lại phải làm kế toán bài bản hơn.

Ba câu hỏi giúp bạn chọn nhanh. Khách của bạn có phải doanh nghiệp và đòi hợp đồng pháp nhân không? Bạn có định nhận vốn, hợp tác, hoặc bán lại business không? Rủi ro nghề của bạn có thể kéo theo trách nhiệm tài sản lớn không? Trả lời "có" cho bất kỳ câu nào thì nghiêng về TNHH một thành viên.

Nếu bạn đang là hộ kinh doanh và phân vân có nên lên công ty, Hằng viết riêng ở bài Hộ kinh doanh có nên lên doanh nghiệp một người.

3. Đăng ký hộ kinh doanh, từng bước

1. Chuẩn bị: tên hộ kinh doanh, địa điểm kinh doanh, ngành nghề, vốn, giấy tờ tuỳ thân của chủ hộ.
2. Nộp hồ sơ: nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt địa điểm kinh doanh, hoặc nộp trực tuyến. Quy trình online gồm chọn thủ tục đăng ký hộ kinh doanh, kê khai thông tin chủ hộ, tên, địa điểm, tải hồ sơ điện tử, ký số và nộp lệ phí.
3. Chờ kết quả: trong 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
4. Lệ phí: do Hội đồng nhân dân từng tỉnh, thành phố quyết định nên mỗi nơi một mức, các nguồn hướng dẫn ghi nhận khoảng 100.000 đến 300.000 đồng một lần. Bạn kiểm mức đúng của tỉnh mình trước khi nộp.

4. Đăng ký công ty TNHH một thành viên, từng bước

1. Hồ sơ gồm: Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp (mẫu ban hành kèm Thông tư 68/2025/TT-BTC), Điều lệ công ty, và Danh sách chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp nếu thuộc trường hợp phải kê khai.
2. Nộp ở đâu: cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính, nộp trực tiếp, qua bưu chính, hoặc trực tuyến trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
3. Thời hạn: 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Hồ sơ chưa hợp lệ thì cơ quan đăng ký thông báo yêu cầu sửa đổi bổ sung; từ chối thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
4. Lệ phí: các nguồn hướng dẫn năm 2026 ghi nhận mức 25.000 đồng một lần với trường hợp phải nộp. Mức phí thay đổi theo văn bản từng thời kỳ, bạn xác nhận lại trên cổng đăng ký khi nộp.

5. Bốn điểm mới từ 23/07/2026 phải biết trước khi nộp

Nghị định 296/2026/NĐ-CP đổi khá nhiều thứ ở khâu nộp hồ sơ. Bốn điểm chạm trực tiếp tới người tự làm thủ tục:

• Bắt buộc định danh điện tử khi thành lập doanh nghiệp và khi thay đổi người đại diện theo pháp luật. Chưa có định danh điện tử thì làm trước, đừng để tới lúc nộp mới phát hiện.
• Người thành lập tự kê khai và tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của hồ sơ. Không còn chuyện nhờ người khác khai đại cho xong.
• Cấm đứng tên hộ người khác để góp vốn. Nếu ai đó rủ bạn đứng tên giùm, đó là việc đã bị cấm rõ ràng.
• Giảm giấy tờ phải nộp lại: tài liệu đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia thì không phải nộp lại. Việc này rút ngắn hồ sơ thật, nhất là khi bạn đăng ký online.

6. Sau khi có giấy phép: hai thay đổi lớn của năm 2026

Đây là phần nhiều người bỏ qua rồi lãnh hậu quả vài tháng sau.

• Bỏ lệ phí môn bài từ 01/01/2026. Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, tổ chức, cá nhân và hộ kinh doanh không còn phải nộp lệ phí môn bài. Nếu ai đó vẫn thu của bạn khoản này, hỏi lại cho rõ.
• Bỏ thuế khoán với hộ kinh doanh. Từ 2026, hầu hết hộ kinh doanh xác định doanh thu ngay tại thời điểm bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ, và dùng hoá đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, thay cho cách khoán trước đây.

Thay đổi thứ hai quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Khoán nghĩa là mỗi tháng nộp một khoản ấn định, không cần ghi chép nhiều. Bỏ khoán nghĩa là bạn phải ghi nhận doanh thu theo từng giao dịch. Ai đang bán hàng mà không có chỗ lưu đơn hàng tử tế sẽ thấy đuối ngay tháng đầu. Đây là lý do Hằng luôn nói việc dựng hệ thống ghi chép nên làm trước khi doanh thu lớn, không phải sau.

7. Khi văn bản thí điểm ban hành thì sao

Ba điều đáng chờ, và Hằng sẽ cập nhật ngay vào bài này khi có văn bản chính thức:

• Hồ sơ và thủ tục đăng ký riêng cho loại hình doanh nghiệp một người.
• Chế độ kế toán thuế được thiết kế nhẹ cho một cá nhân tự vận hành, đây là điểm khác biệt lớn nhất so với TNHH một thành viên hiện hành.
• Đường chuyển đổi cho hộ kinh doanh và cho công ty đã thành lập, có phải làm lại từ đầu hay chuyển thẳng.

Trong lúc chờ, nếu bạn cần giấy tờ để ký hợp đồng, mở tài khoản, xuất hoá đơn thì đừng chờ. Hai đường ở mục 3 và 4 đang chạy bình thường. Chờ một văn bản chưa có ngày ban hành để trì hoãn việc kinh doanh là cái giá đắt hơn nhiều so với việc sau này làm thêm một thủ tục chuyển đổi.

8. Kiểm tra thông tin ở đâu cho chắc

Bài này tổng hợp từ nguồn công khai và có thể lạc hậu bất cứ lúc nào, vì đây đúng là giai đoạn chính sách đang chuyển. Trước khi nộp hồ sơ, kiểm lại ở nguồn gốc: Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (dangkykinhdoanh.gov.vn) cho thủ tục và lệ phí, cổng của Cục Thuế cho phần hoá đơn và kê khai, và cơ quan đăng ký kinh doanh tỉnh nơi bạn đặt trụ sở cho mức lệ phí địa phương.

Nếu bạn muốn xây phần bộ máy đó chứ không chỉ phần giấy tờ, Hằng viết trọn vẹn kèm bài tự kiểm 18 câu trong bài Doanh nghiệp một người là gì? Cách thoát khỏi vòng đổi giờ lấy tiền.

Lưu ý: bài này là thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý hay tư vấn thuế. Số liệu về lệ phí và thủ tục được tổng hợp từ nguồn công khai tại thời điểm cập nhật và có thể thay đổi. Khi cần quyết định về loại hình đăng ký, thuế hay hợp đồng, hãy đọc văn bản pháp luật hiện hành và hỏi người có chuyên môn được cấp phép.